Frans van Hilten sprak voor Den Haag Centraal met Dimitri van der Werf over het festival Hemel op aarde, van woensdag 25 tot en met zondag 29 november in de Paleiskerk.
‘Hemel op Aarde’ is het thema van het aankomende festival van Classical NOW! Met muziekstukken over zon, maan en engelen en met een speciale nadruk op werken voor twee piano’s.
Door Frans van Hilten
“Door de eeuwen heen hebben het goddelijke, engelen en magie een belangrijke rol in muziek gespeeld. Natuurlijk vooral in de middeleeuwen en de renaissance. In latere eeuwen lijkt de hemel in de muziek naar de achtergrond gedrongen, maar schijn bedriegt. Ook later voelden componisten zich nauw verbonden met al dan niet gevallen engelen, planeten, een goddelijke orde enzovoorts.” Aan het woord is Dimitri van der Werf, artistiek leider van Classical NOW! In het festival Hemel op Aarde klinkt ‘hemelse’ muziek in vijf concerten. “Het doel was om een mooi festival te programmeren rond een pakkend thema. Vijf coherente programma’s die ook samen een geheel vormen.”
Van der Werf begon vanuit het idee van een festival voor twee piano’s. “Op ons Ravel-festival klonken diverse stukken voor twee piano’s. Dat was heel feestelijk, het klinkt enorm orkestraal. Toen ging ik denken: wat heb je nog meer voor twee piano’s? Dan kom je bijvoorbeeld op Visions de l’Amen van Olivier Messiaen, dat gaat over de schepping, engelen en de dag des oordeels. Maar ook The Planets van Gustav Holst, dat vanuit een astrologische invalshoek naar de planeten van ons zonnestelsel kijkt.”
Ook is er De Staat van Louis Andriessen. “Plato zag de staat als afspiegeling van de ideeënwereld, als een abstracte universele orde. Hij vond muziek gevaarlijk, want die kon de staat uit balans brengen. Andriessen zei daarover: ‘Was dat maar waar!’ We hebben ook delen uit de Mikrokosmos van Béla Bartók en de Makrokosmos van George Crumb. Voor Bartóks Sonate voor twee piano’s en slagwerk bouwen we het podium vol instrumenten. Bartók was enorm geïnspireerd door de nacht, de sterren en de maan.”
Esoterie
Van der Werf zag de twee concertvleugels als een mooie metafoor. “Twee vleugels om het aardse te ontstijgen,” vertelt hij enthousiast. “En ik kreeg ook wel het idee: waarom breiden we het programma niet wat uit? Vijf avonden op rij alleen maar twee piano’s, daar moet je ook net zin in hebben. Toen kreeg ik het idee de hemel zelf als thema te kiezen. Dat kun je op heel veel verschillende manieren benaderen, zoals via het astrologische van Holst. Hij was geïnteresseerd in theosofie – door de eeuwen heen hebben esoterische stromingen altijd als parallelle denkrichtingen bestaan, ook in de kunst. Musea besteden daar veel aandacht aan, concertzalen en festivals nog nauwelijks. Een gemiste kans. Componisten gaan er ‘outside the box’ van denken en dat levert gewoon grandioze, vernieuwende muziek op.”
Als voorbeeld noemt Van der Werf Arnold Schönbergs Pierrot Lunaire uit 1912. “Niet alleen Stravinski, maar ook Debussy, Ravel en zelfs Puccini werden erdoor beïnvloed. En als je het nu hoort, val je nog steeds van je stoel. We openen dat concert met de zonsopgang in een strijkkwartet van Haydn, de zon door een gebrandschilderd raam door Bacewicz en een miniatuuropera bij zonsondergang van Respighi, en dan eindigen we de avond met de hallucinante klankvisioenen van Schönberg.”
Toptalenten
Studenten van de Davidsbündler Music Academy aan de Laan van Meerdervoort spelen in Metamorfosen van Richard Strauss en Verklärte Nacht van Schönberg. “De academie is opgericht door pianiste Anna Fedorova,” vertelt Van der Werf. “Deze toptalenten hebben er een trainingsweek doorlopen onder leiding van violist Daniel Rowland en celliste Maja Bogdanović. Zij zijn het soort musici waar we graag mee werken: die óók outside the box denken en niet bevreesd zijn met hun eigen persoonlijkheid en verbeeldingskracht kleur aan de muziek te geven. Als een copiloot naast de componist.”
Soms zijn het jonge talenten, soms oude rotten. “Neem nou pianiste Ellen Corver,” zegt Van der Werf. “Zij is hier hoofddocent piano aan het Koninklijk Conservatorium en een geweldige musicus. En Gerard Bouwhuis was een goede vriend van Louis Andriessen; hij is de aangewezen persoon om De Staat te spelen.”
Spirituele gesprekken of nevenprogrammering kent het festival overigens niet. “Ik wil de muziek voor zichzelf laten spreken,” aldus Van der Werf. “In het programmaboekje kun je wel lezen over de ideeën waaruit de muziek is ontsproten, maar ik wil vooral de schoonheid van de muziek en de onbegrensde verbeeldingskracht vieren.”
Alle concerten vinden plaats in de Paleiskerk. “Dat blijft een grandioze concertlocatie,” vindt de artistiek leider. “Je zit boven op de musici en de akoestiek is fantastisch. Het geweld van twee vleugels in fortissimo krijgt alle ruimte, maar één violist die fluisterzacht speelt hoor je ook overal goed. En de kerk ligt in hartje centrum, maar voelt toch een beetje als een dorpskerk.”
Classical NOW!, festival Hemel op Aarde, woensdag 25 tot en met zondag 29 november, Paleiskerk.
Dit interview van Frans van Hilten verscheen op donderdag 19 november 2026 in Den Haag Centraal (pagina 16) en is met toestemming van de krant overgenomen.