De elementen: een hommage aan de Haagse School

Wie wil weten waarom Nederlandse muziek na 1970 zo’n uniek en eigenzinnig karakter kreeg, moet naar Den Haag kijken. Rond het Koninklijk Conservatorium ontstond de Haagse School: componisten die zich afzetten tegen de traditionele muziekwereld met zijn rode pluche en brave orkesten. Ze maakten eigenzinnige muziek met een sterke ritmische drive, beïnvloed door Stravinsky en Amerikaanse minimal music. Dat trok wereldwijd de aandacht. Compositiestudenten uit alle hoeken van de wereld kwamen naar Den Haag, zoals Calliope Tsoupaki uit Griekenland. Zij studeerde bij Louis Andriessen en volgde elektronische muziek bij Gilius van Bergeijk; nu geeft ze zelf compositieles aan het conservatorium. Als gastcurator selecteert ze drie favoriete werken van de componisten die haar hebben gevormd.

Louis Andriessen baseerde zijn Symfonie voor losse snaren (1978) op een geniaal idee: twaalf strijkers spelen alleen op losse, telkens anders gestemde snaren. Geen enkele musicus kan in zijn eentje een melodie spelen. Elke reeks noten reist van de ene naar de andere musicus: je ziet en hoort de muziek letterlijk van lessenaar naar lessenaar springen. Die doorgeeftechniek heet hoketus en stamt uit de 14e eeuw, de tijd van de middeleeuwse Ars Nova: het festivalthema.

Diderik Wagenaar liet zich inspireren door Stravinsky, maar net zo goed door zijn jazzhelden Thelonious Monk en John Coltrane. In Cat Music (1994) portretteert hij twee katten in drie stukken voor twee violen: in Playing verschiet een speelse melodie steeds van kleur, in Hunting jagen de violen elkaar op in een stroom noten die geen moment stilvalt, en in Purring versmelten de twee stemmen tot één tevreden spinnende melodie.

Gilius van Bergeijk is een pionier van de Nederlandse elektronische muziek. In De Elementen (2024), voor piano en elektronica, verklankt hij aarde, water, vuur en lucht met pianoklanken en geluiden die hij buiten opnam.