De mens in de kosmos

Waar staat de mens in het heelal? Vijf werken geven een antwoord. “In elk vluchtig visioen zie ik werelden”, dichtte Konstantin Balmont. Sergei Prokofiev ontleende er de titel aan van zijn Visions fugitives: twintig miniaturen en evenzoveel werelden op zich.

György Ligeti portretteerde zelfverzekerd zichzelf in Monument – Selbstportrait – Bewegung, zijn meesterwerk voor twee piano’s. In het middelste deel tekent hij zichzelf “met Reich en Riley (en Chopin is er ook bij)”: een knipoog naar de Amerikaanse minimalisten Steve Reich en Terry Riley. In razendsnelle patronen worden sommige toetsen stil ingedrukt, zodat de klank flakkert als licht. Ellen Corver, die nauw met Ligeti samenwerkte, speelt het met Antonii Baryshevskyi.

Een afvaardiging van de Davidsbündler Music Academy – docerende musici en toptalenten – speelt het sextet waarmee Richard Strauss zijn laatste opera Capriccio opent. In Verklärte Nacht van Arnold Schönberg lopen twee geliefden door een maanverlicht bos. Zij bekent dat ze een kind verwacht van een ander. Hij vergeeft haar: “Zie, hoe helder het heelal schittert!” roept hij uit in het gedicht van Richard Dehmel dat het werk inspireerde.

Tot slot klinkt De Staat van Louis Andriessen, een van de invloedrijkste Nederlandse composities van de vorige eeuw. De titel verwijst naar de Politeia van Plato. Die zag de ideale staat als afspiegeling van de hemelse orde en vreesde dat muziek die staat zou kunnen ondermijnen. “Was het maar waar”, verzuchtte Andriessen. Het origineel vraagt vier zangeressen en een groot ensemble. In de versie voor twee piano’s van Gerard Bouwhuis en Cees van Zeeland hoor je messcherp de oerkracht van dit Nederlandse meesterwerk. Bouwhuis, die jarenlang nauw met Andriessen samenwerkte, is zelf een van de twee pianisten.