80 jaar Tristan Keuris

Tristan Keuris (Amersfoort 1946 – Amsterdam 1996) zou dit jaar tachtig zijn geworden. Een componist van internationale allure en een unieke stem in de Nederlandse muziek: intens, kleurrijk en compromisloos – en nog altijd springlevend. Op 2 oktober, daags voor zijn geboortedag, vieren het Animato Kwartet en klarinettist Jelmer de Moed zijn verjaardag bij Classical NOW! met een feestelijke avond waarin zijn kamermuziek centraal staat. Tijdens dit concert presenteren de musici hun nieuwe album met kamermuziek van Keuris, dat verschijnt bij Challenge Records.

Een verhaal in klank

‘Een helse jaloezie op mooie dingen’ – zo omschreef Keuris de drijfveer achter zijn componeren. Wie zijn muziek hoort, begrijpt meteen wat hij bedoelde. Terwijl veel generatiegenoten zich verloren in systemen en theorieën, wilde Keuris maar één ding: een verhaal vertellen in klank. Zijn idolen waren niet Boulez of Stockhausen, maar Tsjaikovski, Mahler en Stravinsky. Het leverde muziek op die onmiskenbaar modern klinkt én meesleept: vol plotselinge contrasten, gloeiende kleuren en melodielijnen die blijven hangen. Het Eerste strijkkwartet (1982) toont Keuris’ kunst ten voeten uit: drie delen die als één grote boog vormen. Een meesterwerk. Het Klarinetkwintet (1988) schreef Keuris voor het honderdjarig bestaan van het Concertgebouw. In vier delen voert de klarinet een dialoog met de strijkers die bewust aanknoopt bij de twee grote voorbeelden in het genre: de kwintetten van Mozart en Brahms. De Canzone voor klarinet solo (1990) ontstond als verplicht werk voor het Tromp Muziekconcours: zeven minuten waarin virtuositeit nooit een doel op zich is. Zoals de titel belooft, zingt dit stuk: van de eerste tot de laatste noot.

Mozart

Keuris beschouwde Mozart als een van zijn lievelingscomponisten. Daarom klinkt op deze feestavond ook Mozart zelf: het Strijkkwartet nr. 22 in Bes-groot, KV 589. Mozart voltooide het in mei 1790 in Wenen als tweede van zijn drie ‘Pruisische’ kwartetten, bedoeld voor koning Friedrich Wilhelm II van Pruisen, zelf een verdienstelijk amateurcellist. Het verklaart de opvallend zangerige cellopartij, die geregeld boven de altviool uitklimt. Dit is late Mozart op zijn rijkst. Hij schreef het kwartet, kort na zijn eigen Klarinetkwintet (1789), precies de klankwereld waaraan Keuris twee eeuwen later zijn hommage bracht.

De musici

Het Animato Kwartet geldt als het meest veelbelovende jonge strijkkwartet van Nederland en ontving in 2023 de Kersjesprijs, de belangrijkste Nederlandse prijs voor kamermuziektalent. Begin 2025 won het kwartet de eerste prijs van de internationale Irene Steels-Wilsing Foundation Competition. Klarinettist Jelmer de Moed is al meer dan tien jaar een graag gezien ‘vijfde kwartetlid’. Bij Classical NOW! zijn ze inmiddels vaste gasten die keer op keer verrassen met fantasievolle programma’s.